pokaż na mapie pomniejsz mapę pełny ekran > <
rozszerz mapę >

Karpacki szlak piwny


Historia warzenia piwa w dawnych czasach

Już w okresie piastowskim piwo było głównym i najważniejszym napojem, specjalnie przygotowywanym i podawanym w trakcie najważniejszych uroczystości. Historię tego okresu przedstawia pierwszy kronikarz dziejów Polski Gall Anonim, który w swoim dziele "Kronika polska" (Chronica Polonorum) opisuje m.in. biesiadę podczas postrzyżyn Siemowita – siedmioletniego syna Piasta. Kiedy do Piasta przybyli niezapowiedziani goście, gospodarz uraczył ich hojnie całym piwem, jakie z tej okazji uwarzył i zwrócił się do nich słowami: Mam ci ja beczułkę [dobrze] sfermentowanego piwa, które przygotowałem na postrzyżyny jedynego syna, jakiego mam, lecz cóż znaczy taka odrobina? Wypijcie je, jeśli wola!

W średniowieczu karczma była miejscem, w którym pito, szynkowano i warzono piwo. W nich podróżni mogli się posilić, otrzymać obrok dla koni, przenocować i zabawić się. Z napojów podawane było głównie piwo. Warzeniem piwa sprzedawanego w karczmach zajmowali się najpierw wiejscy lub miejscy piwowarzy. W czternastowiecznym Krakowie, liczącym kilka tysięcy mieszkańców, było 25 browarów. Browary miejskie, obwarowane licznymi przepisami, produkowały piwo wysokiej jakości, lecz stawało się ono coraz droższe.

W XVI-XVII w. na własne potrzeby zaczęto produkować piwo w prymitywnych urządzeniach do fermentacji. Zwykłe piwo było warzone z jęczmienia, nie zawierało wiele alkoholu i smakowało dość podle. Lepsze i mocniejsze piwo dubeltowe sprowadzano z miast i trzymano je dla zamożniejszych gości. Później, gdy monopol pański zabronił chłopom warzyć piwa lub ograniczył je do kilku dni w roku, jakość tego trunku bardzo spadła. W folwarcznych browarach produkowano byle jakie niskoprocentowe „taźbiry”. Zdarzało się, że do skwaśniałego piwa piwowar wrzucał niegaszone wapno lub talerz cynkowy, by poprawić proces fermentacji. W ubogich karczmach też stosowano różne zabiegi, by wzmocnić moc trunków: zaprawiano ciepłe piwo gorzałką, podawano je ze startymi na drobną mączkę liśćmi konopi, dolewano araku czy innych „eliksirów”, takich jak trujący serwaser, czyli kwas saletrzany.

Krytyka takich „trunków” pojawiała się bardzo często, o czym świadczy anonimowy wiersz Lament chłopski na pany:

Co nie bywalo przedtem jako żywo,

Nie chodź do wsi sąsiedniej na piwo

U pana zasię zarobią go z jarzu,

Z sieczki, z tatarki – wydaj go szynkarzu

Wiemy też z opisów wojewody poznańskiego Krzysztofa Opalińskiego, który pisał satyryczne utwory, jak fatalne skutki miał monopol piwowarów dla jakości piwa: Gdzie wolny szynk piw bywał, zwłaszcza w księżych dworach, teraz i to odjęto, i pić każą piwo, którym by same trzeba diabły truć w piekle.

Spożycie piwa w owych czasach szacuje się na około 100-150 litrów rocznie, a bogatszy chłop czy szlachcic wypijał go dziennie w ilości od dwóch do trzech litrów.

Tradycje piwowarskie w Małopolsce

Teren Galicji – dawnego Cesarstwa Austrowęgier – postrzegany jest jako kraina piwoszy. Nie ustępuje mu historyczna Małopolska, związana tradycją i historią z dziejami wielkiej monarchii. Niemcy, Czechy i Słowacja – nasi najbliżsi sąsiedzi – skąd przenikają gusta i upodobania do picia piwa, uczą nas piwnej kultury. Wizerunek jowialnego jegomościa z sumiastymi wąsami umaczanymi w piwie lub tłustego mnicha pochylonego nad kufelkiem to utrwalony akcent, związany z niejedną atrakcją turystyczną regionu.

Jak wygląda dziś picie piwa? Duże browary produkujące głównie jasny lager mają konkurenta w postaci małych browarów regionalnych. Smakosze złotego trunku coraz częściej stawiają na nowe gatunki. W centrum zainteresowania jest różnorodność i powrót do tradycyjnych smaków. Małe browary, nawiązujące często do lokalnych tradycji odpowiadają na zapotrzebowanie klientów. Zamiast gotowego koncentratu w przemysłowych kadziach oferują naturalne metody i prawdziwą fermentację. Informatyka programującego maszyny zastąpi doświadczony piwowar czuwający nad smakiem produktu, a browar oprócz warzenia piwa staje się regionalną atrakcją turystyczną.

Piwo niepasteryzowane, świeże, mające kilkutygodniowy okres przydatności do spożycia to zupełnie inna jakość piwowarstwa. Połączone z mini browarami restauracje serwują dania regionalne, nawiązujące do lokalnych tradycji kulinarnych.

Moda na oryginalne tradycyjne piwa robi się coraz większa, regionalne piwa pojawiają się na weselach i bankietach. Niektóre rodzaje piwa stają się gatunkiem luksusowym, próbują ich też studenci i osoby aspirujące do klasy średniej. Bardzo często w browarach świętują przy degustacji piwa obchodzące swoje święta instytucje lub organizowane są spotkania integracyjne.

Browary w Małopolsce dzisiaj

Rok 2011 przyniósł historyczny rekord w produkcji piwa. Wyprodukowano go w Polsce 37,854 mln hl. Spośród 73 czynnych w Polsce zakładów piwowarskich, 44 stanowią browary przemysłowe i rzemieślnicze, a 29 to browarów restauracyjne.

W Małopolsce mamy obecnie 4 browary. Największy z zakładów piwowarskich, Browar Okocim w Brzesko Carlsberg Polska to firma należąca do duńskiego holdingu Carlsberg, który posiada trzy browary (pozostałe to Bosman i Kasztelan). Browary przemysłowe i rzemieślnicze reprezentuje Browar Grybów, a w restauracyjne wpisują się Browar Marysia w Szczyrzycu i Browar Zadyma w Szaflarach.

Według Stowarzyszenia Lokalnych Browarów Polskich małe browary przejęły zaledwie 6 proc. rynku, ale w praktyce oznacza to zmiany na rynku konsumpcji piwa. Chociaż żaden z małych producentów nie wypuszcza na rynek więcej niż 45 tys. hl napoju rocznie to szacunki mówią, że drobne browary w Polsce zarobiły w zeszłym roku ok. 114 mln zł. Wiele z mniejszych browarów, w tym browarów restauracyjnych i domowych, skupia Stowarzyszenie Regionalnych Browarów Polskich.

Rodzaj browaru

Browar

Miejscowość

Rok założenia

Moce produkcyjne (hl)

Wybrane marki

Grupa piwowarska

Browar Okocim

Brzesko

1845

5 800 000

Carlsberg, Harnaś, Okocim

Browary przemysłowe i rzemieślnicze

Browar Grybów

Siołkowa

1887

80 000

Lach, Pełne, Pilsweiser

Browary restauracyjne

Browar Marysia

Szczyrzyc

2009

500

Jasne, Mocne, Miodowe

Browary restauracyjne

Browar Zadyma

Szaflary

2011

1 200

Jasne

Trasa szlaku: Szczyrzyc – Brzesko – Grybów – Szaflary


długość szlaku:
min wysokość:
max wysokość:

Komentarze
Musisz być zalogowany. Jeśli nie masz jeszcze konta zarejestruj się!
Zdjęcia